Archiwum NInA - menu szybkiego dostępu

Skip to content
Pokaż menu

Wielka Szpera (materiały do filmu) - Tosza Klugman 45

Opis

Materiał roboczy do filmu dokumentalnego „Wielka Szpera". Polska Żydówka z Łodzi Tosza Klugman opowiada o życiu w getcie łódzkim podczas II wojny światowej.
Kobieta wspomina wejście Niemców do Łodzi po wybuchu II wojny światowej. Jej rodzina mieszkała wtedy przy ulicy Piotrkowskiej. Tam właśnie odbywał się przemarsz wojsk niemieckich i witanie ich przez łódzkich Niemców. Tosza obserwowała te wydarzenia jako czternastolatka.
Na początku wojny zawiązała się w Łodzi Liga Obrony Przeciwlotniczej (LOP), w której brał udział ojciec Toszy. Kiedyś poprosiła go, żeby zabrał ją w nocy na obchód. Poszła, a ojciec z innymi mężczyznami trzymając w ręku latarki owinięte niebieskim papierem, świecili po dachach i patrzyli czy Niemcy nie wysyłają jakichś sygnałów.
Potem Niemcy utworzyli getto dla Żydów w Łodzi. Na odwróconym do góry nogami stole, po śniegu, z Piotrkowskiej na Franciszkańską 15, rodzina Toszy ciągnęła swój dobytek do getta do nowego lokum. Tam zamieszkała cała ogromna rodzina. Potem Tosza z dwa lata młodszą siostrą i rodzicami przenieśli się na ulicę Marysińską 24. Tam 7 lipca 1942 roku zmarł ojciec Toszy w wyniku głodu i gruźlicy. Miał 42 lata.
Potem we wrześniu 1942 roku nastąpiła Wielka Szpera, czyli akcja przeprowadzona przez Niemców, polegająca na wyszukaniu i wywiezieniu poza getto dzieci do lat 10, osób starszych od 65 roku oraz osób chorych i kalekich. Tosza obserwowała dzieci wywożone wozami i matki biegnące za nimi. Wszędzie było pełno Niemców w mundurach. W domu Toszy nie mieszkały dzieci, więc nie obserwowała naocznie jak odbierano latorośle matkom. Policja Żydowska pomagała Niemcom wchodząc do mieszkań i wyprowadzając osoby, które się tam ukrywały.
W getcie Tosza i jej matka pracowały w fabryce. Młodsza siostra początkowo poszła do szkoły.
Nastąpiła w końcu likwidacja getta. Tosza wraz z matką i siostrą zostały przez dworzec Radogoszcz wysłane pociągami do obozu. Zostały tam ostrzyżone, było zimno. W Oświęcimiu Tosza była 6 tygodni. Potem wraz z siostrą i innymi kobietami trafiły do obozu w Sudetach, gdzie przepracowały 9 miesięcy. Matka nie przetrwała obozu Auschwitz.
8 maja 1945 roku Tosza została wyzwolona z obozu przez Armię Czerwoną i wraz z siostrą i koleżankami pieszo zaczęła iść do Łodzi. We Wrocławiu wsiadły do pociągu towarowego i dojechały do Łodzi Fabrycznej. Tam dowiedziały się, że na ulicy Śródmiejskiej 32 działa Komitet Żydowski i udziela pomocy oraz informacji powracającym Żydom. Tam się udały. Skontaktowano je z odpowiednimi ludźmi m.in. z Andą Sztok z wojewódzkiego Komitetu Polskiej Partii Robotniczej (PPR), która poradziła im udać się do Centralnej Szkoły Oficerów Polityczno-Wychowawczych. Tam na Ulicy Żeromskiego dostały pracę i mieszkanie, ale warunkiem było wstąpienie do Wojska Polskiego. Do końca 1945 roku służyły, wiec w wojsku, aż do wydania ustawy o demobilizacji kobiet. Tosza odeszła z wojska ze stopniem plutonowej.
Tosza spotkała potem męża i podjęła decyzję o pozostaniu w Polsce. W tym czasie spotykała się dużo z młodzieżą i czytała książki.
Dopiero z mężem kobieta ośmieliła się pójść do przedwojennego mieszkania, które na Piotrkowskiej wynajmowali jej rodzice. Okazało się, że zostało przerobione na warsztat stolarski. Powróciła tam jeszcze w 1986 roku z siostrzenicą męża.
Obecnie Tosza mieszka w Izraelu. Hebrajskiego nauczyła się dobrze dla swoich wnuków, które mówią po hebrajsku, żeby czytać im książki. Mąż nauczył się języka dawno, ponieważ musiał znać go dobrze do pracy zawodowej.
Tosza, wspomina cały czas przerażający ja głód panujący w getcie. Do dziś ma traumę i nie potrafi wyrzucić chleba. Rodzinę strofuje, żeby nie marnowali żywności.

Szczegóły filmu

Informacje podstawowe

  • tytuł identyfikacyjny
    Wielka Szpera (materiały do filmu) - Tosza Klugman 45
  • typ nagrania
    audio-wideo
  • czas trwania
    02:50'40"
  • tytuł oryginalny
    Wielka Szpera (materiały do filmu) - Tosza Klugman 45
  • część
    45 / 58

Język

  • język oryginału
    pl
  • napisy
    brak
  • lektor
    brak

Informacje prawne

Miejsce wydarzenia

Twórcy

Uczestnicy i wykonawcy

Kontakt z archiwistą

Pole wymagane
Pole wymagane
Pole wymagane
Pole wymagane
+

Informacja o licencji

Brak pełnych praw do tego materiału.

Producentem jest Media Kontakt Sp. z o.o. 

Skontaktuj się z producentem, aby uzyskać prawa do materiału.