Archiwum NInA - menu szybkiego dostępu

Skip to content
Pokaż menu

Wielka Szpera (materiały do filmu) - Chanan Werebejczyk 41

Opis

Materiał roboczy do filmu dokumentalnego „Wielka Szpera". Polski Żyd z Łodzi Chanan Werebejczyk opowiada o życiu w getcie łódzkim podczas II wojny światowej.
Mężczyzna przed wojną mieszkał w Łodzi na ulicy Południowej 58. Ojciec jego – mechanik, prowadził warsztat mechaniczny, gdzie reperował maszyny swetrowe i pończosznicze. Matka była nauczycielką hebrajskiego i niemieckiego. Chanan chodził do szkoły. Był tęgim dzieckiem, lubiącym czytać książki popularnonaukowe. Z tego powodu przezywano go „filozof”. Kiedy wybuchła II wojna światowa miał 13 lat.
Co roku rodzice wyjeżdżali z dziećmi na letnisko, ponieważ powietrze w Łodzi było zanieczyszczone i chociaż latem chciano aby dzieci przebywały tam gdzie jest lepsze powietrze. Latem 1939 roku rodzice Chanana przeczuwali nadchodzącą wojnę i nie wyjechali na letnisko, ponieważ nie chcieli, aby wojna ich zastała poza domem.
Kiedy Niemcy weszli do Łodzi z początku było bardzo ciekawie w ocenie Chanana. Dzieci były zaangażowane w obronie przeciwlotniczej i wydawało im się, że robią bardzo ważne rzeczy. Nie było szkoły. Potem zaczął się strach. Niemcy łapali na ulicy Żydów do pracy. Chanan też był w ten sposób złapany do czyszczenia klas w szkole. Innym razem podczas łapanki zdołał się wykupić od pracy. Trzecim razem Niemcy zagonili Chanana do pracy w rzeźni, skąd wymknął się podczas przerwy obiadowej. Inni nie mieli takiego szczęścia jako on.
Ojciec wraz ze swoimi szwagrami poszedł w ramach mobilizacji mężczyzn w kierunku Warszawy, aby bronić stolicy.
Na przełomie października i listopada 1939 roku pewien Niemiec przyszedł do domu Chanana i poprosił matkę aby wyprowadziła się wraz z dziećmi. Nie mieli odtąd gdzie mieszkać. Chanan z siostrą przebywali u jednej z babć, a rodzice u drugiej babci. Dopiero po jakimś czasie udało im się znaleźć mieszkanie na Bautach. Kolejnym krokiem było zajęcie przez Niemców warsztatu ojca.
Większość mężczyzn w rodzinie Chanana zajmowała się zawodowo obróbką metalu. W getcie łódzkim zawód ten był przydatny, ponieważ powstał tam zakład metalowy, gdzie ojciec i inni mężczyźni znający ten fach znaleźli pracę. Chanan, który poznał pracę od ojca, również znalazł zatrudnienie w tym zakładzie pracy.
W getcie od razu zaczął się głód. Jedzenie było wydzielane na kartki. W pracy dostawało się raz dziennie zupę. Resztę przydziałowego jedzenia dzieliło się na członków rodziny.
Chanan wspomina przewodniczącego Starszyzny Żydów w getcie łódzkim Chaima Rumkowskiego. Spotkał go kilka razy. Była to postać kontrowersyjna. Z jednej strony zachowywał się jak król, z drugiej głosił hasła „praca nas uratuje”. Chanan osobiście stara się nie być zbyt krytycznym wobec postawy Rumkowskiego, ponieważ docenia fakt, iż w Łodzi przetrwało więcej Żydów niż w innych miejscowościach w Polsce.
Po 1942 roku, Chanan pozyskiwał co dziennie wiadomości z radia, prawdopodobnie niemieckiego. Mężczyzna należał do organizacji młodzieżowej. Informacje radiowe przekazywał Channowi kolega Fredek Taube. Następnie Chanan rozprzestrzeniał te wiadomości w swoim zakładzie pracy. Tak między innymi rozeszła się w Łodzi wieść o powstaniu w getcie warszawskim.
Strach był czymś nieodłącznym w getcie. Tym, którzy mieli rodziny było łatwiej, ponieważ było to wsparcie psychiczne. Chanan jest pod wrażeniem postawy swoich młodych i silnych psychicznie rodziców, którzy się nie poddawali i nie kłócili się między sobą w getcie.
We wrześniu 1942 roku Niemcy przeprowadzili w getcie łódzkim akcję pod nazwą Wielka Szpera, która polegała na wyszukaniu i wywiezieniu poza getto dzieci do lat 10, osób starszych oraz osób kalekich i chorych. Chanan, w tym czasie 16-letni, był chory na żółtaczkę. Znajdował się wiec w grupie osób zagrożonych łapanką. Jego siostra miała 12 lat. Ponieważ Niemcy nie sprawdzali metryk, mogła również zostać zabrana. Oboje zostali ukryci przez rodzinę razem z babcią która miała około 68-69 lat oraz siostrą ojca, która kulała. Dzień przed planowaną selekcją, całą czwórkę zabrał z domu szwagier ojca, który miał znajomych w policji żydowskiej. Kiedy po selekcji wrócili do domu, okazało się, że Niemcy przeprowadzają dodatkową selekcję. Szczęśliwie nie doszli do ich mieszkania. Tym sposobem cała rodzina przetrwała Wielką Szperę. Kiedy akcja dobiegła końca atmosfera w getcie była ciężka, jednak przymus pracy pozwolił wszystkim wrócić do codzienności.
Do getta sprowadzono maszyny do produkcji pocisków. Hans Biebow planował przeniesienie produkcji do Drezna. Pracownicy metalurgii stali się bardzo cenni. Kiedy przewożono ludność getta do obozu Auschwitz, pracownicy metalurgii i ich rodziny przeszły bez szwanku selekcję w Auschwitz, a następnie zostali przewiezieni do obozu Stutthof, a następnie do Szamotuł w poznańskim, gdzie oczekiwano na załatwienie formalności przez Niemców w Dreźnie, aby tam otworzyć fabrykę pocisków. W listopadzie 1944 roku pracownicy metalurgii wraz z rodzinami zostali przewiezieni do Drezna do pracy.
Ojciec Chana zmarł w Dreźnie 12 lutego 1945 roku, na skutek biegunki wywołanej chorobą nabytą w obozie Stutthof. Matka również zmarła w Dreźnie, ale z wyczerpania. Siostra przeżyła wojnę i mieszka w Izraelu.
Chanan z 3 przyjaciółmi uciekł z fabryki w ruiny Drezna. Tam przetrwał dzięki pomocy niemieckiego przedwojennego komunisty , który był pracownikiem cywilnym fabryki, w której pracował Chanan.
Kiedy wojna się skończyła pracownicy z Drezna byli ewakuowani w stronę ziem czeskich.

Szczegóły filmu

Informacje podstawowe

  • tytuł identyfikacyjny
    Wielka Szpera (materiały do filmu) - Chanan Werebejczyk 41
  • typ nagrania
    audio-wideo
  • czas trwania
    56'35"
  • tytuł oryginalny
    Wielka Szpera (materiały do filmu) - Chanan Werebejczyk 41
  • część
    41 / 58

Język

  • język oryginału
    pl
  • napisy
    brak
  • lektor
    brak

Informacje prawne

Twórcy

Uczestnicy i wykonawcy

Kontakt z archiwistą

Pole wymagane
Pole wymagane
Pole wymagane
Pole wymagane
+

Informacja o licencji

Brak pełnych praw do tego materiału.

Producentem jest Media Kontakt Sp. z o.o. 

Skontaktuj się z producentem, aby uzyskać prawa do materiału.