Quick Access Menu

Skip to content
Show menu

Wielka Szpera (materiały do filmu) - Estera Szlamowicz z domu Kligier 43

Description

Materiał roboczy do filmu dokumentalnego „Wielka Szpera". Polska Żydówka z Łodzi Estera Szlamowicz z domu Kligier opowiada o życiu w getcie łódzkim podczas II wojny światowej.
Estery przed wojną mieszkała w Łodzi z rodzicami, dwoma braćmi i siostrami. Estera była najmłodsza. Ojciec wykonywał zawód mechanika maszyn pończoszniczych i osobą znaną w mieście.
Kiedy wybuchła II wojna światowa, Niemcy wkroczyli do Łodzi w 1939 roku i wprowadzili różne restrykcje jak np. godzinę policyjną. Za uchybienia ludność była wieszana na Bałuckim rynku. Ludzie szybko wydali swoje oszczędności, było co raz mniej pożywienia. Potem Niemcy urządzili getto. Zaczęły się przeprowadzki. Działo się to w zimie. Ludzie obracali stoły do góry nogami i na tak sporządzonych saniach przewozili po śniegu swoje rzeczy. Getto zostało urządzone w najbiedniejszej części Łodzi – Bałutach. Były tam nienajlepsze warunki lokalowe - brak kanalizacji i bieżącej wody. Rodzina Estery mieszkała na parterze w trzypokojowym mieszkaniu.
W getcie panował głód. Chleb był porcjowany i przydzielany raz w tygodniu. Po jakimś czasie Niemcy zamknęli hermetycznie getto. Aby zorganizować żywność, trzeba było sprzedawać swoje rzeczy. Ojciec z kolegami utworzyli resort metalowy. Ojciec dostarczył tam swoje maszyny. Później stworzył resort, który zajmował się wyrobem pończoch.
Estera nauczyła się w getcie milczeć. Trzeba było uważać na to co się mówi. Na początku bytności w getcie Estera i jej mama nie pracowały. Dostawały zapomogę, jako niepracujące, aby mogły wykupić kupony na żywność. Chodziły słuchy, iż takie osoby będą wysiedlone z getta. Wywózki się rozpoczęły. Wtedy ojciec wprowadził Esterę do szkółki, postarzył ją o dwa lata i przyuczał do pracy na maszynach. Swojej żonie i siostrze Estery pomógł znaleźć pracę w szwalni.
Kiedy chciano zwiększyć przydział produkcji wykonywanej przez młodzież, to ojciec się przeciwstawił. Został za karę zesłany do pracy w kuźni na tydzień i zachorował na astmę. Wrócił do domu i nie mógł już dalej pracować w resorcie.
Wraz z rodzeństwem Estera brała udział w próbie ucieczki siostry poza getto oraz namówiona przez brata i wyposażona w metalowy haczyk podkradała resztki po ziemniakach Niemcom spod bramy.
W domu rodzina Estery borykała się z ciężkimi warunkami, ponieważ nie mieli jak ogrzewać mieszkania. Czasem udawało się coś ugotować. Problem też był z praniem. Robiło się je w zimnej wodzie w balii przy użyciu mydła rozdawanego przez Niemców. Nazywało się RJF – naturalny żydowski tłuszcz. Trudną rzeczą w getcie dla Estery był fakt chodzenia ciągle w tych samych rzeczach. W zimie woda zamarzała i nie było jak robić prania. Kiedy brat podłączył elektryczność w domu, można było grzałką podgrzać wodę. Wtedy w balii myli się wszyscy członkowie rodziny po kolei, a następnie w pozostałej wodzie każdy prał sobie bieliznę. Każdy, oprócz Estery i ojca.
Estera zachorowała w getcie na dyzenterię. Lekarz zalecił jej picie własnego moczu, jako ostatnią deskę ratunku. Dziewczynka buntowała się, ale w końcu wypiła, jak siostry obiecały jej, że jak wyzdrowieje to dostanie dodatkową porcję chleba.
W ramach wywożenia z getta ludzi korzystających z zasiłku, zabrano z getta ojca Estery i siostrę matki Sarę Frymerman oraz inną ciotkę Estery z dwoma synami.
Estera wspomina, że po dniu pracy był zwyczaj, że ojciec i matka siadali na taboretach, a dzieci wokół nich na podłodze. Wspólnie jedni przydziałowy chleb. Aby wzmocnić ojca oddawali mu część swoich porcji. Ojciec płakał, że to nie on karmi rodzinę, tylko ona jego. Ojciec w końcu zmarł z wycieńczenia i astmy.
Po śmierci siostry, matka Estery osiwiała. Dlatego podczas Wielkiej Szpery matka nie przeszła selekcji. Niemcy zabrali tez starsza siostrę Estery. Wielka Szpera to była akcja Niemców przeprowadzona we wrześniu 1942 roku, polegająca na wyszukaniu i wywiezieniu poza teren getta dzieci do 10 roku życia, osób starszych od 65 roku życia oraz osób chorych i kalekich.
Od znajomego Ester i rodzeństwo dowiedzieli się, że matka i siostra zostały przez Niemców przetrzymywane w szpitalu. Przekupili znajomego aby wyciągnąć je ze szpitala. Po osłoną nocy rodzeństwo poszło pod szpital. Ester miała zostać w domu, ale ukradkiem poszła za rodzeństwem. Zobaczyła wtedy jak Niemiec z okna wyrzucał małe dzieci do ciężarówki. Zaczęła się dusić. Bratu udało się wyciągnąć matkę i siostrę i wszyscy razem wrócili do domu.
Kiedy Niemcy chodzili z psami, Estera przewracała wiadro z fekaliami przed drzwiami. To gwarantowało, że psy nie wejdą do mieszkania.
Z getta Estera trafiła do Auschwitz. Po wojnie dzięki Czerwonemu Krzyżowi wyjechała do Szwecji na 2 lata. Potem wróciła do Polski szukać brata. Znalazła dalsze kuzynostwo Kligierów w Łodzi. Nie wiedzieli gdzie jest brat.
Kiedy kobieta przebywała w szpitalu po wyzwoleniu z obozu, jako dziecko miała większe przydziały chleba. Podszedł do niej również hospitalizowany żołnierz niemiecki podszedł do niej i powiedział, że jest głodny. Nie mogła znieść tego, że ktoś odczuwa głód. Mimo iż wcześniej przysięgała pomstę na Niemcach za śmierć rodziny, dała Niemcowi 2 kromki chleba. Ten z wdzięczności podarował jej ołowiany but z I wojny światowej, który nosił na szyi. Powiedział, że ma nadzieję, że jej szczęście w życiu przyniesie.
Po wojnie Estera brała w Łodzi udział w procesie, w którym oskarżała żydowskiego policjanta, który podczas II wojny światowej zabrał dwójkę dzieci kuzynostwa na do transportu, a potem wysłał kuzyna z żoną do Sobiboru.
Brat ożenił się z kobieta z Brazylii. Mieli 3 dzieci. Odwiedzała ich tam. Dzieciom brata przybliżyła historię ich rodziny.
Estera chwali się, że wygrała wojnę ponieważ ma dwie córki, 6 wnuków i prawnuki. To jest jej zemsta.

Film details

Basic information

  • identification title
    Wielka Szpera (materiały do filmu) - Estera Szlamowicz z domu Kligier 43
  • type of recording
    audio-video
  • running time
    02:50'40"
  • tytuł oryginalny
    Wielka Szpera (materiały do filmu) - Estera Szlomowicz z domu Kligier 43
  • część
    43 / 58

Language

  • original language
    pl
  • subtitles
    brak
  • voice over
    brak

Legal information

Location of event

Creators

Participants and performers

Contact an archivist

Pole wymagane
Pole wymagane
Pole wymagane
Pole wymagane
+

License information

License not available.

Produced by Media Kontakt Sp. z o.o. 

Contact the producers to obtain a license for this content.